हामीले मोबाइल खोलेपछि कुन समाचार देखिन्छ, फेसबुकमा कुन पोस्ट अगाडि आउँछ, युट्युबमा कुन भिडियो सिफारिस हुन्छ । यी सबैको पछाडि एउटा अदृश्य तर शक्तिशाली प्रणाली सक्रिय हुन्छ, जसलाई अल्गोरिदम भनिन्छ।
अल्गोरिदम भन्नाले कम्प्युटर वा प्रविधिले कुनै काम गर्न प्रयोग गर्ने नियम, चरण र गणनाको क्रम हो। सरल भाषामा भन्नुपर्दा, के गर्ने, कहिले गर्ने र कसरी गर्ने भन्ने निर्णय गराउने डिजिटल प्रक्रिया नै अल्गोरिदम हो।
अल्गोरिदमले प्रयोगकर्ताको व्यवहार अध्ययन गर्छ। कुन समाचार पढियो, कति समय पढियो, के लाइक गरियो, के सेयर गरियो जस्ता विवरणलाई विश्लेषण गरेर उसले प्रयोगकर्तालाई देखाइने सामग्री छनोट गर्छ। यही कारण एउटै सामाजिक सञ्जाल प्रयोग गर्दा पनि फरक–फरक व्यक्तिले फरक सामग्री देख्छन्।
आज अल्गोरिदम सामाजिक सञ्जालमा मात्र सीमित छैन। बैंकिङ प्रणाली, अनलाइन व्यापार, स्वास्थ्य सेवा, शिक्षा क्षेत्रदेखि राजनीतिक गतिविधिसम्म यसको प्रयोग व्यापक हुँदै गएको छ। पछिल्ला वर्षहरूमा चुनावी प्रचार–प्रसारमा समेत अल्गोरिदम प्रयोग गरेर मतदाताको रुचिअनुसार सन्देश पुर्याउने प्रवृत्ति बढ्दै गएको छ।
यद्यपि अल्गोरिदमले सूचना छिटो र लक्षित रूपमा पुर्याउन सहयोग गरे पनि यसले गलत सूचना फैलिने, एउटै विचारमै सीमित हुने अवस्था सिर्जना गर्ने र समाजमा ध्रुवीकरण बढाउने जोखिम पनि बोकेको छ। यही कारण विश्वभर अल्गोरिदमको पारदर्शिता र नियमनबारे बहस सुरु भएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार डिजिटल युगमा नागरिक र पाठकले आफूले देखिरहेको सामग्री किन देखाइयो भन्ने प्रश्न गर्न सक्ने चेतना विकास गर्न जरुरी छ। अल्गोरिदम बुझ्नु भनेको आजको समयको सूचनामाथिको सचेत नागरिक हुनु हो।
यो अल्गोरिदमको प्रयोग आगामी निर्वाचनलाई मध्यनजर गर्दै बढीभन्दा बढी प्रयोग भइरहेको छ । जसमा मतदाताको मत तान्ने भरमग्दुर प्रयास जारी छ । यो र यसको प्रयोगमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी अग्रणी देखिएको छ । त्यसपछि अन्य दल । बिदेशमा बस्ने नेपालीसम्म यो अल्गोरिदमले कडा छाप छोड्दैछ । जसकै कारण पार्टी, नेता भन्दा पनि सामाजिक सञ्जाल र अल्गोरिदमले मतदानलाई प्रभाव पार्ने प्रष्ट छ । जुन भविष्यमा घातक बन्ने भन्दै चिन्ता पनि व्यक्त गर्न थालिएको छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्