स्याटलाटमा विभिन्न किसिमका सेन्सर जडान गरी जमिनको सतहको अवस्था मापन गर्ने र त्यसको प्रेसेस गरिसकेपश्चात प्राप्त इमेज स्याटलाइट इमेज हो । नेपालमा मौसम मापन गर्ने आफ्नै स्याटलाइट छैन । जापान, भारत र चीनसमेतका देशहरुले राखेको स्याटलाइटबाट प्राप्त इमेज हेरेर मौसम विश्लेषण गरिन्छ । विभिन्न प्राकारका च्यानल हेर्दै धेरै प्रकारको बादलको अवस्था, मौसमको अवस्था, कुन प्रणाली कताबाट कता जाँदै छ ? भन्नेलगायतका कुराहरु जान्न सकिन्छ ।

भारतको मुम्बइमा रहेको एबीएम भन्ने संस्थाले तीन वर्षदेखि आइकन व्यक्ति छनोट गरेर सम्मान गर्दै आएको छ । म यो संंस्थाको टिममा छु । अर्गनाइजर खोजेर संस्थाले नेपालका विविध क्षेत्रमा योगदान दिने ६० जनालाई वर्सेनी सम्मान गर्दै आएको छ । यसको सबै खर्च भारतबाट स्पोन्सर लिएर गर्दै आएका छौं । हाम्रो देशमा हालै तेस्रो आइकन छनोट र पुरस्कार वितरण गरिएको छ ।

हाम्रो पालिकाको मुख्य समस्या भनेको सडक र खानेपानी हो । सडकको ट्याक ओपन भएको छ, तर त्यसलाई स्तरवृद्धि गर्न सकिएको छैन । पालिकाभर भएर बेरिएको इन्द्र कुलुङ चक्रपथ ६३ किलोमिटर लामो छ । यो सडक कालोपत्रे गर्नुपर्ने छ । तर, सरकारले जम्मा ३० करोड रुपैयाँमात्र दिएको छ । यो रकमले बढीमा ६ किलोमिटर सडक कालोपत्रे होला । बाँकी ५७ किलोमिटरका लागि बजेट छैन ।
खानेपानीमा १, ४ र ५ वडामा समस्या छ । पानीको मूल भएर पनि बजेट नभएर नागरिकलाई स्वच्छ र निरन्तर पानीको आपूर्ति गर्न सकिएको छैन । पालिकाको थोरै बजेटले केही पाइप खरिद गर्दै धारा जडान गरेपनि त्यो पर्याप्त नहुँदा समस्या छ । अन्य क्षेत्रमा पनि सानातिना समस्या छन् । तर ती स्थानीय सरकारले समाधान गर्न सक्छ, समय भने लाग्छ ।

यो सत्य होइन । सरकारले शिशु कक्षामा जति लगानी गरेको छ, त्यसको तुलनामा निजी बोर्डिङहरुले कम शुल्क लिने गरेका छन् । निजी विद्यालयहरुले शिक्षालाई बोझ हुनबाट जोगाएका छन् । अर्थात शिक्षालाई व्यवस्थापन (मेण्टेन) गरेका छन् । जस्तै सरकारी विद्यालयमा अंग्रेजी माध्यमबाट पढाउनु प¥यो भने निजी श्रोतबाट शिक्षक राख्नु पर्छ, त्यसो गर्दा विद्यार्थीले शुल्क तिर्नै प¥यो । अहिले केही सरकारी विद्यालयले अंग्रेजी माध्यममा जाँदा बोर्डिङ स्कुलजति नै शुल्क लिइरहेको पाइन्छ ।

व्यक्तिको होइन, व्यास्था परिवर्तनको राजनीति पुनः जागरण गर्ने । स्वदेशीय सभ्यताको जगमा बनेको शक्तिहरुसँग साझा मोर्चा निर्माण गरेर अघि बढ्ने । आन्तरिक र्राष्ट्रियताहरु एक अर्का विरुद्ध होइन । औपनिवेशिक केन्द्रिकृत राज्यविरुद्ध साझा संघर्षको निर्माण गर्ने ।

मुक्कुम्लुङलाई सांस्कृतिक होइन, राजनीतिक एजेन्डा बनाउने । केबलकार होइन, भूमि, अधिकार, स्वशासन र रैथाने मुन्धुमी सरक्षणको मुद्दा बनाउने । स्वदेशीय ज्ञान सत्ता बोक्ने पार्टी र विचारसँग एकता गर्ने । निर्वाचन भन्दाअघि नै ‘नो केबलकार’ को मुद्दा राजनीतिक रुपमा स्थापित गर्ने ।

स्वदेशीय ज्ञान सत्ताको जगमा स्वदेशवादी राज्य व्यवस्था निर्माणको एकमात्र लक्ष्य तय गर्ने । राष्ट्रिय मुक्ति क्रान्ती नै अबको एकमात्र राजनैतिक कार्यदिशा बनाएरअघि बढ्ने ।

अथर्ववेद वेदहरूमध्येको कान्छो वेदका रूपमा चिनिन्छ। अथर्ववेदलाई तन्त्रवेद पनि भनिन्छ । अथर्ववेद लौकिक साहित्य र तन्त्रप्रयोगको ग्रन्थका रूपमा लिइन्छ । आयुर्वेदका विभिन्न अङ्ग उपाङ्गहरूको सविस्तार वर्णन यसमा पाइन्छ । अथर्ववेदलाई आयुर्वेदको सहयोगी ग्रन्थको रूपमा बुझ्न सकिन्छ । यसमा उपचार पद्धति, आरोग्यता, विभिन्न मुद्रा, विभिन्न मानवेतर प्राणीहरूको चिकित्सा पद्धति आदिका बारेमा वर्णन गरिएको छ । अथर्ववेदको अथर्व शब्दलाई विभिन्न विद्वानहरूले आफ्ना ग्रन्थहरूमा भेषज लगाएकाछन् । अथर्ववेदलाई भेषक वेद पनि भन्न पुगेका छन् । तुलनात्मक रूपमा ऋग्वेद, यजुर्वेद र सामवेदमा भन्दा अथर्ववेदमा आयर्वेदिक सूत्रहरूका साथै राजनैतिक, आर्थिक र प्रशासनिक चिन्तन पाइन अथर्ववेदको विशिष्टता हो ।

एसिया युनियनको आर्थिक साझेदारी प्रस्तावले २०४५ सम्ममा संसारको शक्तिशाली आर्थिक केन्द्र बन्ने सम्भावना राख्छ। नेपाल राजनीतिक हिसाबले संक्रमणकालीन अवस्थामा रहेको छ। यहीँ बेला हामीले विश्व राजनीति मंचमा भूमिका खेल्न सक्यौँ भने देशले राजनीतिक कोर्स परिवर्तन गर्नेछ। नेपाल र नेपालीले चाहेको आर्थिक रूपान्तरणको लक्ष्य समेत पूरा हुनेछ।

नेपाल आज एसियाली देशहरू मध्ये राजनीतिक र भौगोलिक हिसाबले निर्णायक मोडमा उभिएको छ। एकातिर—आयातित ज्ञान सत्ताको निरन्तरता, अर्कोतिर—स्वदेशवादी चेतनाको पुनर्जागरण। यही बेला जराबाट नै सुरु भएको छ। अब प्रश्न दलको होइन, विचार र योजनाको हो। जुन दल स्वदेशवादी अभियानको विचार–जगबाट जन्मिन्छ, जसले भूराजनीति बुझ्छ, सभ्यता चिन्छ र राज्यलाई केवल सत्ता होइन, दायित्व ठान्छ—त्यही दल र विचारले मात्र देशलाई निकास दिन सक्छ।

शक्ति संघर्ष निर्दयी हुन्छ। यदि हामीले अझै पनि भावनामा, भ्रममा र दलगत अन्धतामा निर्णय गरिरह्यौँ भने—भाद्र २३–२४ केवल झलकमात्र सावित हुनेछ। आफ्नो कुण्डलिनी बिर्सने राष्ट्रहरू इतिहासबाट मेटिन्छन्। संसारभर राजनीतिले यसरी नै आफ्नो कोर्स परिवर्तन गरिरहेको छ। इतिहासले फेरि मौका दिँदैन।

२०२६ सेप्टेम्बर ८ र ९ मा वर्षौंदेखि फैलिएको निराशा मुख्यतः जेनेरेशन–जेडले अगुवाइ गरेको आन्दोलनका रूपमा विस्फोटित भयो । अनलाइनमा फैलिएको र विद्यालय, कलेज र विश्वविद्यालयमा मौलाउँदै गएको असन्तोष भौतिक विद्रोहमा परिणत भयो । ७६ जनाले ज्यान गुमाए । अर्बौँ रुपैयाँ बराबरको सार्वजनिक पूर्वाधार नष्ट भयो । सिंहदरबारमा आगजनी भयो । संघीय संसद् भवन जलेर ध्वस्त भयो । सर्वोच्च अदालत र राष्ट्रपति भवनमा गम्भीर क्षति पुग्यो । मन्त्रीहरू र प्रधानमन्त्रीहरूलाई सेनाले उद्धार गर्नुप¥यो । अन्ततः सरकार ढल्यो ।

त्यसपछिको अवस्थालाई ‘स्थिरीकरण’को रूपमा प्रस्तुत गरियो । पूर्व प्रधानन्यायाधीश सुशीला कार्कीले अन्तरिम सरकारको नेतृत्व सम्हाल्दै छिट्टै निर्वाचन गरिने आश्वासन दिइन् । प्रयोग गरिएका शब्दहरू परिचित थिए—पुनस्र्थापना । निरन्तरता । संवैधानिकता ।