विमल धमला (विश्वकर्मा) सुनचाँदी व्यवसायमा चर्चित नाम हो। बुवा अमृतमान र आमा फुलमाया विश्वकर्माका छोरा विमल सुनचाँदी व्यवसायलाई व्यवस्थित, मर्यादित र सम्मानित बनाउने उद्देश्यका साथ यस क्षेत्रमा आबद्ध हुनुभएको हो। हजुरबुवा र बुवाले गर्दै आएको परम्परागत व्यवसायलाई आधुनिक, वैज्ञानिक र प्रविधिमैत्री बनाउँदै नयाँ पुस्तामा हस्तान्तरण गर्ने स्पष्ट उद्देश्य उहाँको छ।

२०५३ सालदेखि पाँचथरको फिदिममा कालिगढका रूपमा यस पेशामा प्रवेश गर्नुभएका उहाँ २०५४ सालदेखि स्वयं व्यवसायीका रूपमा स्थापित हुनुभयो। करिब २९ वर्ष लामो व्यवसायिक यात्रामा उहाँले हासिल गरेका अनुभव, सिकाइ र भोगाइलाई केन्द्रमा राखेर गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंश प्रस्तुत छ।

पूर्वी नेपाल, पाँचथर जिल्ला थातथलो भएका सगुन सुन्दर लावती कर्ममा विश्वास राख्ने राजनीतिकर्मी हुन् । राष्ट्रिय प्रजातन्त्र पार्टीमा ३२ वर्ष अधिक क्रियाशील रहेका लावतीले, महाधिवेशनबाट तीन पटक केन्द्रीय सदस्य निर्वाचित भएर राप्रपाको प्रवक्ता, सह–महामन्त्री, कार्यसम्पादन समिति सदस्य, विदेश विभाग प्रमुख, संगठन विभागका सदस्य सचिव जस्ता महत्वपूर्ण जिम्मेवारी सम्हालेका छन् । विद्वान र अध्ययनशील नेताको छवी बनाएका लावती एक कुशल प्रशिक्षक पनि हुन् ।

यूवा तहबाट राजनीति आरम्भ गरेका लावतीले राप्रपानिकट यूवा संगठनको निर्वाचित सभापतिको जिम्मेवारी कुशलतापूर्वक सम्पन्न गरेको विगत छ । बुढानीलकण्ठ स्कूलमा अध्ययन गरेका लावतीले समाजशास्त्रमा एम.फिल. र स्नातकोत्तर अध्ययन पूरा गरेका छन् भने हाल विद्यावारिधीको सोध गर्दैछन् । राप्रपा परित्याग गरेर नयाँ राष्ट्रवादी दल निर्माण गर्ने क्रममा रहेका प्रस्तावित राजनीतिक दलका सचिवालय प्रमुख लावतीसँग समसामयिक राजनीतिको विषयमा गरिएको वार्तालापको संपादिन अंश :

यतिखेर नेपालको शैक्षिक परामर्श (कन्सल्टेन्सी) क्षेत्र सरकारी नियमन र धरौटीको विषयलाई लिएर निकै तरंगित भएको छ । सरकारले परामर्श संस्थाहरूलाई व्यवस्थित बनाउने नाममा धरौटीको प्रावधान ल्याउन खोजेपछि व्यवसायीहरूमा त्रास र अन्योल सिर्जना भएको छ । परामर्श व्यवसायीहरूले सरकारको एकतर्फि नीतिप्रति तीव्र असन्तुष्टि जनाउँदै आएका छन् । विशेषगरी, दर्ता प्रक्रियालाई व्यवस्थित नगरी धरपकड गर्नुका साथै धरौटीको प्रावधान लागू गर्ने सरकारी नीतिले हजारौँ व्यवसायीहरू अन्यौलमा छन् । सरकारले शैक्षिक परामर्शलाई व्यापारिक प्रयोजनले मात्र नभई एक सेवामूलक संवेदनशील क्षेत्रका रूपमा बुझ्नुपर्ने उनीहरुको माग छ । यही सन्दर्भमा शैक्षिक परामर्श व्यवसायीहरुको पूरानो र ठूलो छाता संगठन नेपाल शैक्षिक परामर्श संघ (इक्यान)का अध्यक्ष लक्ष्मण पौडेल ‘एन्ड्रयु’सँग गरिएको विस्तृत कुराकानीः

नेपाल हस्तकला महासंघका जिल्ला तथा प्रदेश परिषदको संयोजनमा यही जेष्ठ ८ देखि १० गतेसम्म काठमाडौंको बालुवाटारस्थित अम्रपाली बेन्कुवेटमा ‘नेपाल हस्तकला एक्स्पो एण्ड कल्चरल शो– २०२६’ आयोजना हुँदैछ। कृषिजन्य उद्योगपछि मुलुकभर विस्तारको ठूलो सम्भावना बोकेको हस्तकला क्षेत्रले लाखौंलाई स्वरोजगार दिएको छ भने वार्षिक २८ अर्ब बराबरको निर्यात गर्दै देशको कला र संस्कृतिको प्रतिनिधित्व गरिरहेको छ।

काठमाडौंको सितापाइलामा बस्ने मल्लिका श्रेष्ठ यो मेला आयोजक समिति संयोजक हुनुहुन्छ । विशेषगरी नेचुरल फाइबर (प्राकृतिक रेशा) सम्बन्धी कामहरू गर्दै आउनु भएकी श्रेष्ठ नेपाल हस्तकला महासङ्घमा उपाध्यक्ष पदमा रहेर जिल्ला तथा प्रदेश परिषद्को नेतृत्व सम्हाल्दै आउनु भएको छ । यो मेला आयोजना र यसले दिने समग्र प्रतिफलको सन्दर्भमा केन्द्रित रहेर महासंघकी उपाध्यक्ष एवं मेला आयोजक समितिकी मुख्य संयोजक मल्लिका श्रेष्ठसँग गरिएको कुराकानीको संपादित अंश ।

महासङ्घको स्पष्ट मान्यता छ कि मुलुकमा स्थिर सरकार, दूरगामी स्पष्ट नीति, पारदर्शी कानुनी व्यवस्था र सरकार तथा निजी क्षेत्रबीच उच्च स्तरको विश्वासपूर्ण सहकार्य नभएसम्म आभूषण क्षेत्रले आफ्नो वास्तविक क्षमता प्रदर्शन गर्न सक्दैन । व्यवसायीले भयमुक्त वातावरणमा सम्मानका साथ लगानी गर्न पाउने, उपभोक्ताले पूर्ण गुणस्तरीय र विश्वसनीय सेवा प्राप्त गर्ने तथा राज्यले पारदर्शी राष्ट्रिय अर्थतन्त्र निर्माण गर्ने उपयुक्त वातावरण निर्माण गर्नु आजको मुख्य आवश्यकता हो ।

यस वृहत् राष्ट्रिय अभियानमा महासङ्घ केवल व्यवसायीहरूको प्रतिनिधित्व गर्ने संस्था मात्र नभएर देशको समग्र आभूषण उद्योगको भविष्य रूपान्तरण गर्ने एक जिम्मेवार साझेदारका रूपमा अगाडि बढिरहेको छ । देशभरका सम्पूर्ण व्यवसायीहरूको अभूतपूर्व एकता, सहकार्य र अटुट विश्वास नै महासङ्घको मुख्य ऊर्जा र शक्ति हो, र यही शक्तिका आधारमा नेपाली सुनचाँदी व्यवसायको उज्ज्वल एवं दिगो भविष्य निर्माण गर्न तथा शिल्पकर्मीहरूको जीवनस्तर सुधार गर्दै सुनचाँदी क्षेत्रको चौतर्फी विकासका लागि महासङ्घको यो गौरवशाली अभियान आगामी दिनमा अझ सशक्त र निरन्तर रूपमा जारी रहनेछ ।

जेन्जि आन्दोलनलाई हेर्दा नेपालमा मात्र भएर सत्ता ढलेको होइन, यहाँको जस्तै जस्तै समस्याहरू भोग्ने हाम्रो छिमेकी देशहरू दक्षिण एसियाली श्रीलङ्का, बङ्गलादेशमा र अफ्रिकी देश मेडागास्करमा सत्ता ढल्ने गरी नै भएको हो भने आन्दोलनले सत्ता नढलेका देशहरू पनि छन्, जुन केन्या, सर्बिया, इन्डोनेसिया, मोरक्को, फिलिपिन्स, पेरु हुन्। कुनै देशमा युवाहरूको र त्यहाँका जनताको आवाज बेलैमा सम्बोधन भएर सत्ता टिक्यो तर जनताको आक्रोश र पिर नबुझ्ने देशहरू जेन्जिका नामबाट सत्ताच्युत हुन पुगेका छन् भने नेपालमा जेन्जि आन्दोलनपछि नेपाली राजनीतिमा नयाँ पुस्ताको सहभागिता र परिवर्तनको माग थप बलियो भएको छ। सामाजिक सञ्जालदेखि सार्वजनिक बहससम्म पुराना राजनीतिक दलहरूको कार्यशैलीमाथि प्रश्न उठ्दै गर्दा यसले लामो इतिहास बोकेको राजनीति गर्दै आएका दलहरूलाई आफ्ना नीति, नेतृत्व र जनतासँगको सम्बन्धबारे पुनर्विचार गर्नुपर्ने अवस्था भने सिर्जना गरेको छ।

नयाँ पुस्ताको असन्तुष्टि र वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिप्रतिको आकर्षणले पुराना दलहरूमा दबाब बढाएको छ। यही कारण सङ्गठन सुदृढीकरण, नयाँ अनुहार अगाडि ल्याउने र जनविश्वास पुनः प्राप्त गर्ने दबाब भने बढेको छ।

सरकारले सार्वजनिक गरेका सय बुँदे प्राथमिकतामध्ये केही महत्वपूर्ण योजनाहरू अझै अपेक्षित गतिमा अघि बढ्न सकेका छैनन् । यसको मुख्य कारण नीति निर्माणभन्दा बढी कार्यान्वयन प्रक्रियामा रहेको जटिलता, अन्तरमन्त्रालय समन्वयको कमजोरी तथा प्रशासनिक ढिलासुस्ती नै देखिन्छ । राजनीतिक नेतृत्वको उत्साह र प्रशासनिक प्रणालीको गति अझै एउटै लयमा आउन सकेको छैन ।

यता आर्थिक क्षेत्रमा भने सरकारमाथि थप दबाब देखिएको छ । केही कर छुट र राहतका निर्णय स्वागतयोग्य भए पनि समग्र अर्थतन्त्र अझै चलायमान बन्न सकेको छैन । बजारमा लगानी बढ्न सकेको छैन । साना तथा मझौला व्यवसायहरू कठिन अवस्थामा छन् । पुँजीगत खर्चको गति कमजोर छ । युवाहरू रोजगारीको खोजीमा विदेशिने क्रम रोकिएको छैन । जनताले सरकारबाट अपेक्षा गरेको आर्थिक पुनरुत्थानको स्पष्ट संकेत अझै देखिन बाँकी छ ।

सुकुम्बासी व्यवस्थापन, सार्वजनिक जग्गा संरक्षण तथा विश्वविद्यालयमा दलीय हस्तक्षेप अन्त्य गर्ने प्रयासजस्ता संवेदनशील विषयमा सरकारले साहसिक कदम चालेको देखिन्छ ।

शिक्षा क्षेत्रमा पनि दीर्घकालीन लगानी अपरिहार्य छ। विशेषगरी सामुदायिक विद्यालयको गुणस्तर सुधार, डिजिटल शिक्षा, प्राविधिक तथा व्यावसायिक शिक्षाको विस्तार र बालिकाको शिक्षामा विशेष लगानी गर्नुपर्छ। आर्थिक रूपमा कमजोर परिवारका छोरीहरूका लागि विद्यालय शिक्षा निःशुल्क र सहज पहुँचयुक्त बनाउने नीति राज्यको प्राथमिकतामा पर्नुपर्छ। शिक्षित छोरी केवल एक व्यक्तिको सफलता होइन, एउटा परिवार, समुदाय र राष्ट्रको आर्थिक तथा सामाजिक रूपान्तरणको आधार हो।

पर्यटन नेपालको सबैभन्दा ठूलो सम्भावना भएको क्षेत्र हो। प्राकृतिक सौन्दर्य र सांस्कृतिक सम्पदाले सम्पन्न नेपालले विश्वका सफल पर्यटन राष्ट्रहरू, विशेषगरी स्पेनजस्ता देशबाट धेरै कुरा सिक्न सक्छ। पर्यटन पूर्वाधार, सरसफाइ, आतिथ्यता, अन्तर्राष्ट्रियस्तरको सेवा, सुरक्षित यातायात, डिजिटल प्रवर्द्धन तथा दक्ष जनशक्तिमा लगानी नगरी पर्यटनबाट अपेक्षित आर्थिक लाभ लिन सकिँदैन। पर्यटकको अनुभव सुधार्न सके पर्यटन विदेशी मुद्रा आर्जन, रोजगारी सिर्जना र स्थानीय अर्थतन्त्र सुदृढीकरणको सबैभन्दा प्रभावकारी माध्यम बन्न सक्छ।

बजेट र मौद्रिक नीतिको वास्तविक सफलता तब मात्र सुनिश्चित हुन्छ, जब ती कागजमा सीमित नभई आम नागरिकको जीवनमा सकारात्मक परिवर्तन ल्याउन सफल हुन्छन्। आर्थिक समृद्धिको यात्रा सरकार, निजी क्षेत्र र नागरिकबीचको सहकार्य, विश्वास र दृढ कार्यान्वयनबाट मात्र सम्भव छ।