झापाको चन्द्रगढी स्थायी घर भएका डा परशुराम दाहाल हाल अमेरिकामा बसोबास गर्दै कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) का क्षेत्रमा अनुसन्धान, विश्लेषण तथा व्यावहारिक प्रयोगसम्बन्धी काममा सक्रिय हुनु हुन्छ । विज्ञान र प्रविधिप्रति सानैदेखि रुचि राख्ने उहाँले झापाको वीरेन्द्र माध्यमिक विद्यालयबाट उच्च माध्यमिक तह, विराटनगरको महेन्द्र मोरङ क्याम्पसबाट विज्ञानमा स्नातक, तथा काठमाडौंको कीर्तिपुरबाट भौतिक शास्त्रमा स्नातकोत्तर अध्ययन पूरा गर्नु भएको हो ।

सन् २००४ मा अमेरिका जानु भएका डा दाहालले त्यहाँबाट पुनः एमएससी र अटोमिक मलेकुलर एण्ड अप्टिकल फिजिक्समा विद्यावारिधि पूरा गर्नु भयो। हाल उहाँ एआईका सम्भावना, जोखिम, सामाजिक प्रभाव, र विभिन्न क्षेत्रहरूमा यसको उपयोग बारे अध्ययन, अनुसन्धान र विश्लेषणमा संलग्न हुनु हुन्छ। नेपाल आगमनका अवसरमा डा दाहालसित गरिएको कुराकानीको सम्पादित अंश ।

नेपालभरका महिला उद्यमीहरूको साझा छाता संस्थाका रूपमा स्थापित महिला उद्यमी महासंघ नेपाल (एफडब्लुइएएन) ले महिला उद्यमशीलताको विकास, प्रवद्र्धन तथा सामाजिक–आर्थिक सशक्तिकरणलाई केन्द्रमा राख्दै ‘९औं अन्तर्राष्ट्रिय महिला उद्यमी व्यापार मेला–२०२६’ आयोजना गर्दैछ ।
यो मेला आयोजक समितिको संयोजक हुनुहुन्छ, महासंघकी प्रथम उपाध्यक्ष सुनिता वैद्य श्रेष्ठ । प्रकृति नेपाल, केण्डल एण्ड क्राफ्ट र सुनिता इन्टरप्राइजेजकी सञ्चालक र मेला समिति संयोजक रहनु भएकी वैद्य श्रेष्ठसित महासंघले गर्न लागेको यो मेलाको विषयमा कल्पवृक्षका लागि सुरेन्द्र सुवेदी र धन मगरले गरेको कुराकानीको संपादित अंश । 

स्याटलाटमा विभिन्न किसिमका सेन्सर जडान गरी जमिनको सतहको अवस्था मापन गर्ने र त्यसको प्रेसेस गरिसकेपश्चात प्राप्त इमेज स्याटलाइट इमेज हो । नेपालमा मौसम मापन गर्ने आफ्नै स्याटलाइट छैन । जापान, भारत र चीनसमेतका देशहरुले राखेको स्याटलाइटबाट प्राप्त इमेज हेरेर मौसम विश्लेषण गरिन्छ । विभिन्न प्राकारका च्यानल हेर्दै धेरै प्रकारको बादलको अवस्था, मौसमको अवस्था, कुन प्रणाली कताबाट कता जाँदै छ ? भन्नेलगायतका कुराहरु जान्न सकिन्छ ।

भारतको मुम्बइमा रहेको एबीएम भन्ने संस्थाले तीन वर्षदेखि आइकन व्यक्ति छनोट गरेर सम्मान गर्दै आएको छ । म यो संंस्थाको टिममा छु । अर्गनाइजर खोजेर संस्थाले नेपालका विविध क्षेत्रमा योगदान दिने ६० जनालाई वर्सेनी सम्मान गर्दै आएको छ । यसको सबै खर्च भारतबाट स्पोन्सर लिएर गर्दै आएका छौं । हाम्रो देशमा हालै तेस्रो आइकन छनोट र पुरस्कार वितरण गरिएको छ ।

आज २०८२ को अन्त्यतिर आइपुग्दा, वर्षभरिको घटनाक्रमलाई फर्केर हेर्दा एउटा भयावह चित्र र सँगै सुनौलो भविष्यको रेखा देखिन्छ। ७६ जना सहिदको रगत र जलेका सरकारी निजी र व्यवसायिक भवनहरूको खरानीमा एउटा यस्तो नयाँ नेपालको जग ठडिएको छ, जहाँ युवाहरूले आफ्नो भविष्य आफैँ निर्माण गर्ने साहस जुटाएका छन्। बालेनको नेतृत्वमा रहेको वर्तमान सरकार र संसदमा देखिएको युवा विज्ञहरूको बाहुल्यताले २०८२ साललाई विध्वंसभित्र पनि समृद्धिको आशा रोपिएको वर्षका रूपमा स्थापित गरिदिएको छ।

पुराना नेताहरूले दशकौँसम्म गर्न नसकेको परिवर्तन केवल एउटा वर्षको उथलपुथलले सम्भव गरायो। यो वर्षले नेपालीलाई सिकायो कि जब धैर्यको बाँध फुट्छ, तब भूगोल र उमेरका पर्खालहरू भत्किन्छन् अनि नयाँ इतिहासको जन्म हुन्छ। तसर्थ, २०८२ साललाई इतिहासले रगत र आँसुको वर्षका रूपमा मात्र सम्झने छैन । बरु यो वर्षलाई नेपालीले आफ्नो देशको भाग्य र भविष्य आफैँ कोर्न सुरु गरेको ‘महान प्रस्थान’ को वर्षका रूपमा सधैँ गर्वका साथ स्मरण गरिरहने छन्। विध्वंसले पुराना संरचना भत्काए पनि त्यहीँबाट पलाएका आशाका नयाँ किरणहरूले अब मुलुकलाई स्थायित्व र समृद्धिको दिशामा लैजाने विश्वास पलाएको छ।

अहिले नेपालको अर्थतन्त्र ‘खर्च धेरै, आम्दानी कम’ को अवस्थाबाट गुज्रिरहेको छ। यस्तो अवस्थामा सुधारमुखी बजेटसँगै समावेशी विकास, क्षेत्रीय सन्तुलन र सामाजिक सुरक्षालाई जोड दिन सकेमा मात्र दीगो आर्थिक विकास सम्भव देखिन्छ। अन्यथा, पुरानै ढाँचाको बजेटले असमानता बढाउने र आर्थिक संकटलाई थप गहिरो बनाउने जोखिम रहन्छ।

समग्रमा हेर्दा, अबको बजेट केवल आर्थिक दस्तावेज मात्र नभई सामाजिक न्याय, क्षेत्रीय सन्तुलन र भविष्यको विकास मार्गचित्र बन्नुपर्ने देखिन्छ, जसले राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको नीतिगत स्पष्टता र कार्यक्षमता दुवैको परीक्षा लिनेछ।

देशमा भयावह बनेको भ्रष्टाचारलाई निमिट्यान्न पार्नै पर्छ । जुन सहज छैन । भ्रष्टाचार नियन्त्रण त सम्भव हुन्न नै, न्यूनिकरण भने गर्न सकिन्छ । त्यसका लागि दीगो नीति र कानुनी कडाइ गर्न पनि सरकारले हिचकिचाउनु हुन्न । जनताका अपेक्षा अधिक रहेको समयमा जनतालाई प्रत्यक्ष राहत पुग्ने आर्थिक नीति र त्यसैअनुसारका कार्यक्रम ल्याएर देश विकासमा योगदान दिने यो अवसर रास्वपाको सरकारले गुमाउनु हुन्न ।

महासंघमा नयाँ, युवा तथा ग्रामीण महिला उद्यमीहरूको प्रतिनिधित्व कति छ भन्ने प्रश्नले संस्थाको समावेशितामाथि ध्यानाकर्षण गराउँछ। दीर्घकालीन रूपमा संस्था प्रभावकारी बन्न नेतृत्वको विविधता र खुलापन अपरिहार्य देखिन्छ। गाउँ र टोलदेखिका उद्यमी महिलाहरु सबैलाई संगठित गर्दै समान अवसर दिनु पर्ने वाध्यता पछिल्लो कार्यसमितिलाई छ । जसलाई कार्यान्वयन चरणमा लान सकेको खण्डमा उद्यमी महिलाहरु थप हौसला पाएर प्रगतिपथमा लम्किने नै छन् ।

अबको चुनौती केवल कार्यक्रम सञ्चालन होइन, तिनको प्रभावकारिता प्रमाणित गर्नु देखिन्छ । डाटा, अनुगमन र स्वतन्त्र मूल्यांकन बिना कुनै पनि उपलब्धि दिगो मान्न सकिँदैन । त्यसैले पनि महिला उद्यमीहरुलाई उत्पादनमा आधुनिक प्रविधिदेखि पछिल्लो सूचना प्रविधिसम्मको ज्ञान र सीप दिन सक्नु पर्छ ।

दुई दशक लामो यात्रामा महिला उद्यमी महासंघ नेपालले महिला उद्यमशीलताको क्षेत्रमा महत्वपूर्ण आधार तयार गरेकोमा सन्देह छैन। तर, अबको चरणमा संस्थाले पारदर्शिता, समावेशिता र मापनयोग्य प्रभावमा ध्यान केन्द्रित गर्न सकेमात्र यसको भूमिका अझ सशक्त र विश्वसनीय बन्ने देखिन्छ। यसतर्फ दर्शना श्रेष्ठको नेतृत्वमा रहेको हालको महासंघका नेतृहरुले मिहिन तरिकाले अध्ययन गर्दै आवश्यकताको पहिचान र त्यसको कार्यान्वयनमा समग्र महिला उद्यमीको हितमा आजैबाट काम थाल्नु पर्छ ।

यो मेलामा भारत, चीन, कोरिया र भुटानका महिला उद्यमीहरूको सहभागिता रहनेछ। भारतबाट फेब्रिक तथा कस्मेटिक, चीनबाट विभिन्न उत्पादन, कोरियाबाट कस्मेटिक तथा नुडल्स र भुटानबाट रिसाइकल उत्पादनहरू प्रदर्शन गरिनेछन्। यसले अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव आदान–प्रदान र व्यापार विस्तारमा सहयोग पुर्‍याउने अपेक्षा गरिएको छ।

मेलामा महिला उद्यमीहरूको पहिचान र प्रोत्साहनका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरू समावेश गरिएका छन्। प्राकृतिक रेशाजन्य उत्पादनको र्याम्प वाक, हस्तकला अवलोकन, अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता, ज्ञान तथा सीपमूलक सत्र, डिजिटलाइजेशन, वित्तीय साक्षरता र नेटवर्किङ कार्यक्रमहरू प्रमुख आकर्षणका रूपमा रहनेछन्।

अपाङ्गता भएका महिला उद्यमीहरूका लागि निःशुल्क स्टल तथा स्टार्टअप र युवा उद्यमीहरूका लागि सहुलियत दरमा स्टल उपलब्ध गराइएको छ। उत्कृष्ट उत्पादन, स्टल सजावट, प्याकेजिङ र लेबलिङका आधारमा सहभागीलाई सम्मान तथा प्रमाणपत्र प्रदान गरिनेछ।